به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمد میرزامحمدی در مراسم ترحیم پیر غلام اهل بیت(ع) مرحوم حاج رحیم رفیعی، والد حجتالاسلام والمسلمین حسین رفیعی معاون امور فرهنگی و تبلیغ حوزههای علمیه و عضو مجلس خبرگان رهبری که عصر روز سه شنبه در حسینیه شهدای قم برگزار شد، با اشاره به مراحل آفرینش انسان در قرآن کریم، اظهار کرد: قرآن کریم در سوره مبارکه مؤمنون، مراحل خلقت انسان را از آغاز آفرینش تا بازگشت به سوی پروردگار عالم تبیین کرده است.«ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ ۚ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ»
استاد حوزه افزود: خداوند متعال در این آیات، آفرینش انسان را از خاک و عصارهای از آن آغاز کرده و سپس مراحل مختلف شکلگیری انسان را بیان میفرماید؛ از نطفه گرفته تا علقه، مضغه، شکلگیری استخوانها و پوشانده شدن استخوان با گوشت و در نهایت دمیده شدن روح در کالبد انسان.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی با بیان اینکه قرآن کریم مراحل آفرینش انسان را در قالب یک سیر منظم و هدفمند بیان میکند، تصریح کرد: پس از بیان این مراحل، خداوند متعال بلافاصله میفرماید: «ثُمَّ إِنَّکُمْ بَعْدَ ذَٰلِکَ لَمَیِّتُونَ»؛ یعنی پس از طی این مراحل، همه انسانها، بدون استثنا، طعم مرگ را خواهند چشید.
وی ادامه داد: قرآن کریم پس از اشاره به مرگ، مسئله حشر و برانگیخته شدن در قیامت را مطرح میکند. بنابراین در مجموعهای از آیات، مسیر کامل زندگی انسان از آغاز خلقت تا حضور در محضر پروردگار عالم در روز قیامت ترسیم شده است.
عمر دنیا کوتاهتر از آن چیزی است که تصور میکنیم
این استاد حوزه علمیه با اشاره به کوتاهی عمر انسان در دنیا، گفت: عمر و فرصت زندگی دنیوی بسیار کوتاهتر از آن چیزی است که ما برای خود تصور میکنیم، اما آرزوهای طولانی و دلبستگیهای فراوان به دنیا موجب میشود انسان حقیقت مرگ و پایان این مرحله از زندگی را فراموش کند.
وی با تأکید بر اینکه نگاه قرآن کریم به مرگ با تصور رایج از نیستی و نابودی تفاوت دارد، اظهار کرد: یکی از نکات مهمی که قرآن کریم در آیات مربوط به مرگ و موت بر آن تصریح دارد این است که مرگ یک امر عدمی و به معنای نیستی و نابودی انسان نیست.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی افزود: در تصور نادرست انسان، گاهی مرگ به معنای پایان کامل حیات تلقی میشود؛ در حالی که قرآن کریم در سوره مبارکه ملک، آیه دوم، درباره مرگ تعبیری به کار میبرد که نشان میدهد موت نیز همچون حیات، در نظام آفرینش الهی دارای حقیقت و وجود است.
وی با اشاره به آیه «الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیَاةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، بیان کرد: خداوند متعال میفرماید «آن که مرگ و زندگی را آفرید»؛ بنابراین همانگونه که حیات دارای حقیقت وجودی است، مرگ نیز مرحلهای از این سیر است و نباید آن را به معنای نابودی و نیستی تفسیر کرد.
مرگ، مرحلهای از سیر تکاملی انسان است
این کارشناس مذهبی با بیان اینکه انسان در مسیر آفرینش و تکامل خود از عوالم مختلف عبور میکند، گفت: انسان از عالم پیش از تولد و رحم مادر به عالم دنیا وارد میشود و پس از پایان زندگی دنیوی نیز وارد عالم برزخ شده و در ادامه به سوی قیامت و محضر پروردگار حرکت میکند. بنابراین، مرگ به معنای پایان حیات انسان نیست، بلکه مرحلهای از سیر تکاملی آدمی است؛ همانگونه که تولد از رحم مادر به معنای نابودی جنین نیست، بلکه انتقال از یک مرحله زندگی به مرحلهای گستردهتر است.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی با اشاره به برخی روایات اهلبیت(ع) برای تبیین حقیقت مرگ، اظهار کرد: برای اینکه حقیقت موت برای ما ملموستر شود، در روایات از نمونه تولد انسان استفاده شده است. جنین در رحم مادر، محیطی تاریک، محدود و بسیار تنگ را تجربه میکند و ممکن است اگر دارای درک کامل بود، تصور کند همان محیط تمام حقیقت حیات است و پس از خروج از آن، چیزی جز نابودی وجود ندارد؛ اما هنگامی که از رحم مادر خارج میشود، وارد جهانی بسیار وسیعتر میشود و با جلوههای جدیدی از حیات مواجه میگردد.
استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: وضعیت انسان در هنگام مرگ نیز از این جهت قابل تأمل است. انسان گمان میکند با مرگ همه چیز پایان مییابد و آنچه در دنیا داشته است، از میان خواهد رفت؛ در حالی که بر اساس معارف دینی، با مرگ وارد مرحلهای جدید از حیات میشود که ویژگیها و گستره آن با زندگی مادی و دنیوی متفاوت است.
حیات برزخی در آیات و روایات به صراحت بیان شده است
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی با اشاره به مسئله حیات برزخی، گفت: در قرآن کریم آیات متعددی درباره حیات برزخی وجود دارد و این آیات نشان میدهد که ارتباط انسان با حیات پس از مرگ، با پایان زندگی دنیوی قطع نمیشود. در برخی آیات قرآن کریم، انسان پس از مرگ با حقیقتی جدید مواجه میشود و در آن مرحله متوجه میشود که با ورود به عالم دیگر، زندگی او به پایان نرسیده است.
این کارشناس مذهبی با اشاره به برخی روایات درباره ارتباط مؤمنان در عالم برزخ، اظهار کرد: ائمه اطهار(ع) برای تبیین حیات برزخی، به این نکته اشاره کردهاند که مؤمنان پس از ورود به عالم برزخ نیز از وضعیت یکدیگر و احوال اهل دنیا بیخبر نیستند.
وی ادامه داد: در میان مؤمنان، از گذشته رسم بوده است که هنگامی که فردی از دنیا میرفت، از طریق بلندگوی مسجد خبر وفات او به مردم اعلام میشد تا مؤمنان از درگذشت او مطلع شوند و برای تشییع و دفن وی حضور پیدا کنند. در برخی روایات نیز آمده است که هنگام وفات مؤمن، اهل برزخ از ورود او به این عالم باخبر میشوند.
شب اول؛ آغاز ورود به عالم برزخ
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره ورود مؤمن به عالم برزخ، گفت: در روایات آمده است که هنگامی که مؤمنی از دنیا میرود و وارد عالم برزخ میشود، اهل آن عالم از ورود او آگاه میشوند؛ اما در شب اول، او را به حال خود وا میگذارند تا با شرایط جدید آشنا شود. پس از آن، مؤمنان عالم برزخ با یکدیگر ارتباط میگیرند و درباره احوال دنیا و اهل دنیا از او میپرسند و گفتوگو میکنند و از وضعیت کسانی که در دنیا باقی ماندهاند، اطلاع پیدا میکنند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر استمرار ارتباط میان عوالم، اظهار کرد: بر اساس روایات، ارتباط انسان با حیات و موجودات عالم برزخ با مرگ قطع نمیشود و انسان پس از ورود به این عالم، حیات و ادراک متناسب با همان عالم را خواهد داشت.
میزان ارتباط اموات با بازماندگان، متناسب با درجات آنان است
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی در ادامه به روایاتی درباره آگاهی و سرکشی برخی اموات نسبت به خانواده و بازماندگان خود اشاره کرد و گفت: در برخی روایات ائمه اطهار(ع) آمده است که مردگان، متناسب با اعمال، فضائل و جایگاه و درجاتی که در دنیا داشتهاند، اجازه پیدا میکنند به خانواده و بازماندگان خود سرکشی کنند. از امام علی(ع) درباره میزان این سرکشی سؤال شد که آیا این دیدارها ماهی یکبار یا سالی یکبار اتفاق میافتد؟ در پاسخ بیان شده است که هرچه مقام و درجه مؤمن بالاتر باشد، امکان و اجازه ارتباط او با بازماندگان بیشتر خواهد بود و حتی برای برخی مؤمنان، این ارتباط میتواند به صورت روزانه باشد.
این کارشناس مذهبی با بیان اینکه این حضور و ارتباط در قالب و شرایط متناسب با عالم برزخ صورت میگیرد، خاطرنشان کرد: در روایات برای تقریب این معنا به ذهن، از پرندهای لطیف مانند گنجشک یاد شده است که بر فراز خانه و خانواده خود قرار میگیرد و از وضعیت آنان آگاه میشود. بر اساس این معارف، مؤمن در عالم برزخ میتواند از برخی احوال بازماندگان خود اطلاع پیدا کند و نسبت به شرایط روحی و زندگی آنان آگاهیهایی داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی در ادامه تأکید کرد: بنابراین، در نگاه قرآن و روایات، مرگ پایان حیات انسان نیست، بلکه انتقال از یک مرحله به مرحلهای دیگر از زندگی و حرکت انسان به سوی سرمنزل نهایی است. توجه به این حقیقت میتواند نگاه انسان به دنیا، عمر، مرگ و مسئولیتهای دینی و اخلاقی خود را دگرگون کند و مانع غفلت از مقصد نهایی زندگی شود.
ارتباط مؤمن با دنیا پس از مرگ قطع نمیشود
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی با تشریح برخی ابعاد حیات انسان پس از مرگ اظهار کرد: در زندگی انسان، افرادی هستند که حقوق ویژهای بر گردن او دارند؛ از جمله پدر و مادر که صله رحم و رعایت حقوق آنان تنها به دوران حیاتشان محدود نمیشود، بلکه پس از وفات نیز استمرار دارد. یکی از مصادیق رعایت این حق، زیارت قبور پدر و مادر است. در روایات نیز نسبت به حفظ ارتباط با والدین پس از مرگ تأکید شده و قطع این ارتباط و فراموش کردن آنان مورد نکوهش قرار گرفته است.
زیارت قبور و استمرار احسان به والدین پس از وفات
این استاد حوزه علمیه با اشاره به روایتی از امام جعفرصادق(ع) از امیرالمؤمنین(ع) بیان کرد: «عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) زُورُوا مَوْتَاکُمْ فَإِنَّهُمْ یَفْرَحُونَ بِزِیَارَتِکُمْ وَ لْیَطْلُبْ أَحَدُکُمْ حَاجَتَهُ عِنْدَ قَبْرِ أَبِیهِ وَ عِنْدَ قَبْرِ أُمِّهِ بِمَا یَدْعُو لَهُمَا.» «به زیارت مردگان خود بروید؛ چرا که آنها از زیارت شما دلشاد میشوند و چه خوب است کسی بر سر قبر پدر یا مادرش در برابر دعایی که برای آنها میکند حاجت خود را از خداوند بخواهد. این مسئله نشان میدهد که رابطه انسان با پدر و مادر با مرگ آنان پایان نمییابد و مؤمن باید پس از وفات نیز نسبت به آنان احساس مسئولیت داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی ادامه داد: انسان در دوران حیات مادی به دلیل محدودیتهای عالم ماده، محدودیت جسم و ظرفیتهای انسانی، تواناییهای محدودی دارد و بسیاری از امور برای او با دشواری و کندی انجام میشود؛ اما پس از انتقال به عالم برزخ، شرایط متفاوت است و سرعت و کیفیت ارتباط با عالم ماده با دوران حیات دنیوی قابل مقایسه نیست.
وی تصریح کرد: انسان پس از مرگ، نسبت به وضعیت بازماندگان خود بیخبر و بیارتباط نیست و در عالم برزخ میتواند از احوال آنان مطلع باشد. حتی در برخی موارد، دعای خیر یک فرد مؤمن در عالم برزخ میتواند در زندگی بازماندگان اثرگذار باشد.
ماجرای علامه طباطبایی(ره) و پیام پدر از عالم برزخ
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی برای تبیین این موضوع به ماجرایی درباره مرحوم علامه طباطبایی(ره) اشاره کرد و گفت: مرحوم علامه (رضوانالله تعالی علیه) برادری به نام سیدمحمدحسن، معروف به «الهی»، داشتند که از اهل معنا و تقوا بود. در نقل مربوط به این ماجرا آمده است که مرحوم سیدمحمدحسن شاگردی به نام ادیب داشت که با عالم برزخ و برخی مومنین ارتباط داشت. ایشان از عالم برزخ پیامی دریافت کرده بود مبنی بر اینکه پدر علامه طباطبایی از وی گلایه کرده است که چرا ثواب تفسیر «المیزان» را برای ایشان نفرستاده و هدیهای از این اثر را به او اختصاص نداده است.
نکته قابل توجه این است که علامه طباطبایی در نوشتههای خود تصریح کردهاند که حتی به برادرشان نگفته بودند مشغول نگارش تفسیر «المیزان» هستند؛ چه رسد به اینکه این موضوع را به فرد دیگری اطلاع داده باشند. علامه طباطبایی پس از دریافت این پیام، با خود اندیشیده بودند که چرا چنین کاری انجام ندادهاند و بعد از آن پیام ثواب نگارش آن تفسیر ارزشمند را به روح پدر و مادر خود هدیه میکند. چنین نقلهایی نشان میدهد که در نگاه معارف اسلامی، حیات انسان پس از مرگ به معنای نابودی و قطع کامل ارتباط نیست، بلکه نوع ارتباط انسان با عالم دنیا تغییر میکند.
روایت محدث قمی؛ رزق دنیوی و نگاه انسان مؤمن به خدمت اهلبیت(ع)
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی در ادامه به ماجرایی از زندگی مرحوم محدث قمی(رضوانالله تعالی علیه) اشاره کرد و گفت: مرحوم محدث قمی فرزندی داشتند که بسیار متقی و اهل تقوا بود و قبل از انقلاب اسلامی در تهران زندگی میکرد و از دوستان مرحوم علامه طباطبایی(ره) نیز به شمار میرفت. این فرد برای امرار معاش و تأمین زندگی خود قصد کرده بود در یکی از ادارات دولتی مشغول به کار شود. او این تصمیم را با کسی در میان نگذاشته بود، اما همان شب، هنگام سحر، پدر مرحوم خود را در عالم رؤیا مشاهده کرد. در این خواب، پدر به او اعتراض کرده و گفته بود: «نوکری امام حسین(ع) چه ایرادی داشت که برای تأمین رزق و معاش دنیا میخواهی وارد دستگاه و اداره طاغوت شوی؟ آیا امام حسین(ع) از عهده تأمین زندگی تو برنمیآید؟» آن فرد با نگرانی از خواب بیدار شد و مشاهده کرد که پدرش کیسهای به او داده و فرموده است: «این را داشته باش؛ دستت خالی نیست.»
پس از بیدار شدن و هنگام اذان صبح، یکی از مؤمنان بازار به سراغ او آمد و گفت این حواله پدرتان است. در حالی که آن فرد تا آن زمان تصمیم خود برای رفتن به اداره و اشتغال در آنجا را با هیچکس مطرح نکرده بود و حتی موضوع به ذهن هیچکس خطور نکرده بود.
این ماجرا از این جهت قابل توجه است که نشان میدهد در باور دینی، ارتباط انسان با مؤمنان پس از مرگ بهطور کامل منقطع نمیشود و کیفیت و ابزار این ارتباط با شرایط عالم دنیا تفاوت دارد.
قطع ارتباط به معنای از بین رفتن ارتباط نیست
کارشناس مذهبی برای توضیح بیشتر این مسئله، ارتباط انسان با عالم پس از مرگ را به نمونههایی از ارتباط در شرایط خاص تشبیه کرد و گفت: برای مثال، یک خلبان هنگامی که در ارتفاع ۳۰ هزار پایی پرواز میکند، ممکن است تلفن همراه معمولی او دیگر پاسخگو نباشد، اما این به معنای قطع کامل ارتباط نیست؛ زیرا خلبان از طریق تجهیزات و سامانههای ارتباطی مخصوص با مرکز مراقبت پرواز در ارتباط است.
استاد حوزه علمیه اضافه کرد: همچنین افرادی که در معادن فعالیت میکنند، وقتی به عمق زمین میروند، تلفنهای همراه معمولی آنها که برای ارتباط روی سطح زمین طراحی شدهاند، ممکن است کارایی نداشته باشند، اما ارتباط آنان از طریق ابزارهای مخصوص همچنان برقرار است. بنابراین، متفاوت بودن ابزار و کیفیت ارتباط به معنای منقطع شدن اصل ارتباط نیست. در موضوع عالم برزخ نیز باید توجه داشت که با تغییر عالم، ابزار، کیفیت و نحوه ارتباط انسان نیز تغییر میکند.
کیفیت مرگ مؤمن؛ پایان رنجها و آغاز مرحلهای جدید
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی در ادامه سخنان خود، سومین نکته را «کیفیت موت و مرگ» عنوان کرد و گفت: در روایات اسلامی، درباره کیفیت مرگ مؤمن مطالب فراوانی بیان شده است و مرحوم علامه مجلسی نیز در مجلدات مختلف «بحارالانوار» به تفصیل این روایات را نقل کردهاند. مطالعه این روایات از این جهت اهمیت دارد که انسان بداند پس از مرگ وارد چه مرحلهای از حیات میشود و کیفیت انتقال او از دنیا به عالم دیگر چگونه خواهد بود.
وی ادامه داد: در برخی روایات، درباره مرگ مؤمن آمده است که با رسیدن لحظه مرگ، بسیاری از رنجها، خستگیها، بیماریها و آلامی که در دوران زندگی دنیوی بر او تحمیل شده بود، از او جدا میشود.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تعابیر روایی در این زمینه گفت: در برخی روایات، جدا شدن این رنجها از مؤمن هنگام مرگ به بیرون آوردن لباس کثیف تشبیه شده است؛ یعنی همانگونه که انسان میتواند لباس آلوده را بهسادگی از تن خارج کند، مؤمن نیز در هنگام مرگ از بسیاری از رنجها و سختیهای زندگی مادی رها میشود.
مرگ برای مؤمن؛ بزرگترین شادی
وی با اشاره به روایتی از امام حسن مجتبی(ع) اظهار کرد: در برخی روایات، مرگ برای مؤمن بهعنوان یکی از بزرگترین شادیها و فرحهای او معرفی شده است. بر اساس این معارف، لحظه جان دادن برای مؤمن صرفاً لحظه پایان زندگی نیست، بلکه لحظه انتقال از یک مرحله از حیات به مرحلهای دیگر است؛ مرحلهای که در آن بسیاری از محدودیتها و رنجهای عالم ماده از انسان برداشته میشود.
حجتالاسلام والمسلمین میرزامحمدی در پایان تأکید کرد: از منظر معارف اسلامی، مرگ پایان وجود انسان و قطع همه ارتباطها نیست، بلکه انتقال از عالم دنیا به عالم دیگری از حیات است. از همین رو، مؤمن باید ضمن توجه به حقوق درگذشتگان، بهویژه والدین، با زیارت قبور، دعا، صدقه، خیرات و هدیه اعمال نیک، ارتباط معنوی خود را با آنان حفظ کند و بداند که حیات انسان پس از مرگ، در قالب و شرایطی متفاوت ادامه پیدا میکند.
انتهای پیام/
نظر شما